Người Nhật và truyền thuyết về công chúa ánh trăng

Đọc Kaguya Hime (“Nàng tiên ánh trăng” – NXB Trẻ), chắc hẳn ai trong số chúng ta cũng tò mò và muốn biết thêm về tác giả cũng như truyền thuyết đã khơi nguồn sáng tạo cho Reiko Shimizu trong tác phẩm này. Bài viết được tổng hợp từ nhiều nguồn, hy vọng mang lại thông tin thú vị và bổ ích cho bạn đọc.

truyenthuyet1.jpg

truyenthuyet2.jpg

Kaguya Hime là bộ truyện nổi tiếng nhất của nữ mangaka tài ba này tính cho đến thời điểm hiện nay, nội dung chủ yếu được lấy cảm hứng từ câu chuyện truyền thuyết mang tên Kaguya Hime trong truyện cổ dân gian Nhật Bản. Kaguya Hime có tên gốc là Teketori Monogatari, có nghĩa là câu truyện về người chặt ống tre, là một trong những truyền thuyết cổ xưa nhất của Nhật bản, xuất hiện vào khoảng thế kỷ thứ 10. Trong truyền thuyết này, Kaguya Hime là tên nhân vật chính, có nghĩa là nàng công chúa ống tre. Tuy nhiên, ở một số nơi khác người ta gọi nhân vật này là nàng tiên ánh trăng, hay công chúa mặt trăng, do căn cứ theo nội dung của cốt truyện.

Cốt truyện Kaguya Hime theo một dị bản:

truyenthuyet3.jpg

Ngày xửa ngày xưa có một ông lão sống cùng vợ ở một cánh rừng nọ. Một ngày ông đi vào rừng tre lấy măng đã phát hiện ra một thân tre phát sáng một cách kỳ lạ. Ông cảm thấy rất tò mò và muốn biết trong thân tre đó có gì. Ông lão sau đó cẩn thận chặt cây tre đặc biệt ấy và phát hiện bên trong đốt tre phát sáng là một bé gái rất xinh xắn. Ông quyết định mang bé gái về và bàn bạc với vợ. Cuối cùng, cả hai người đều quyết định sẽ nuôi dạy đứa trẻ, coi nó như một món quà mà ông Trời ban tặng cho họ. Lạ kỳ thay, kể từ khi nhận nuôi đứa trẻ, cứ mỗi khi ông lão vào rừng chặt tre thì trong mỗi thân cây lại có rất nhiều vàng. Kể từ đó, họ sống một cuộc sống sung túc.

truyenthuyet4.jpg

Thời gian dần trôi qua, bé gái năm xưa giờ đã lớn và dần trưởng thành, trở thành cô gái trẻ đẹp nhất vùng. Mọi người xung quanh cô bắt đầu gọi nàng là "Kaguya Hime", có nghĩa là công chúa tỏa sáng, hay công chúa ống tre, bởi sắc đẹp nghiêng nước nghiêng thành của nàng. Tiếng lành đồn xa, ngày càng có nhiều đến cầu hôn công chúa ống tre, trong số đó có 5 hoàng tử là nổi bật hơn cả. Để từ chối họ, nàng đã đưa ra những thử thách cho từng người, trong mỗi thử thách lại yêu cầu những sự vật rất lạ, khó kiếm tìm, và thường là của các vùng đất khác.

truyenthuyet5.jpg

truyenthuyet6.jpg

Người đầu tiên được yêu cầu đi tìm chiếc bát linh thiêng của Đức Phật. Chàng mang tới một chiếc bát vô cùng đắt tiền, nhưng không tỏa ra ánh sáng linh thiêng của Đức phật. Những hoàng tử khác cũng không khác gì người đầu tiên. Yêu cầu dành cho người thứ hai là một cây đỗ quyên có thân vàng lá bạc, người thứ ba là một chiếc áo choàng trong truyền thuyết của Trung Quốc, người thứ tư là một viên đá quý đủ màu của rồng, và người cuối cùng là một kho vỏ sò của loài chim nhạn, nhưng tất cả đều thất bại. Tất cả những đồ vật họ mang tới rất đẹp đẽ, cầu kỳ và tinh xảo, nhưng đều là đồ làm giả theo mô tả của nàng công chúa ống tre.

Thậm chí ngay cả khi nhà vua cầu hôn nàng cũng bị từ chối, mặc dù vậy, nàng vẫn giữ liên lạc với nhà vua qua thư. 

Một vài năm trôi qua, Kaguya Hime giờ đây bắt đầu thường trở nên rất buồn bã mỗi khi đến độ trăng tròn. Người bố hỏi nàng có phải đang có chuyện gì bất ổn không, và nàng thổn thức rằng nàng sẽ phải trở về mặt trăng. Dù nàng có muốn ở lại trái đất đi chăng nữa thì sớm muộn gì cha nàng - đức vua của mặt trăng - cũng sẽ đến để đón nàng đi. Công chúa ống tre sẽ rất thương nhớ những người bạn của nàng ở trái đất.  

Biết được điều này, người bố và nhà vua đã tìm cách giấu cô đi. Nhưng cuối cùng vào một đêm trăng tròn Kaguya Hime vẫn bị bắt. Khi sứ giả của mặt trăng tới rước cô đi, đám lính được ra lệnh bảo vệ Kaguya Hime chỉ có thể trông thấy một luồng sáng trắng. Trước khi đi Kaguya Hime trao cho bố mẹ nơi trái đất tấm áo choàng của mình và một viên thuốc trường sinh bất lão gửi nhà vua, cùng với lá thư mà nàng đã viết trước khi trở về mặt trăng. Thế nhưng vừa khi nàng trao viên thuốc trường sinh cho người bố thì tấm áo choàng lông tự động bay lại với nàng và mọi kí ức về con người nơi trái đất của nàng bị xóa sạch.

kaguy1.jpg


kaguy2.jpg


kaguy3.jpg


Tiếc nhớ khôn nguôi nàng công chúa kỳ lạ, nhà vua không uống viên thuốc mà quyết định ra lệnh cho một nhóm quân sĩ mang tới đỉnh núi Suruga (tên gọi trước đây của tỉnh Shizuoka ngày nay) - đỉnh núi cao nhất Nhật bản - là nơi tiếp giáp gần nhất giữa Trái đất và mặt trăng để đốt cả viên thuốc và bức thư nhà vua viết gửi tới công chúa ống tre (với hy vọng bức thư có thể tới được tay nàng). Từ chỉ sự bất tử trong tiếng Nhật, “不死”, phiên âm là fushi” hoặc fuji” (Phú Sĩ) đã trở thành tên gọi của ngọn núi ngày nay. Cho đến bây giờ vẫn có người nhìn thấy khói bốc lên từ đỉnh núi từ việc đốt lá thư và di vật của công chúa ống trúc - Kaguya Hime.

kaguy4.jpg


kaguy5.jpg

Trong hầu hết các dị bản của Kaguya Hime, đa phần các dị bản không đề cập tới tên các nhân vật chính, tuy nhiên ở một số dị bản, người ta tìm thấy tên của ông lão đã nhặt được nàng là Taketori-no Okina, và nơi nàng sống trên mặt trăng được gọi là Tsuki-no Miyako, có nghĩa là thủ đô mặt trăng. Về lí do nàng được gửi tạm xuống trái đất, một số dị bản lí giải rằng nàng phạm một tội nào đó và bị đày xuống trần gian, trong khi một số khác cho rằng nàng ghé xuống trái đất để tránh một cuộc đụng độ nào đó giữa các thế lực ngoài trái đất.

kaguy6.jpg


Về nguồn gốc của Kaguya Hime, một số nhà nghiên cứu văn học Trung Quốc và Nhật Bản cho rằng Nhật đã bị ảnh hưởng bởi văn hóa Tây Tạng từ xa xưa, và Kaguya Hime là truyền thuyết được những người Nhật cổ kể lại từ sau chuyến thám hiểm tới vùng đất này, vì nó giống hệt với một truyền thuyết đã có trước đó của Tây Tạng (chỉ có chi tiết về nguồn gốc cái tên núi Phú Sĩ là khác). Một số nhà nghiên cứu khác thì cho rằng nguồn gốc truyền thuyết Kaguya Hime có liên quan tới câu chuyện về Nàng thiên nga (từ chi tiết chiếc áo lông chim Kaguya mặc về trời).

kaguy7.jpg


Tuy nhiên cái tên Kaguya Hime đóng mác Nhật đã nổi tiếng đến nỗi nếu bạn chỉ cần gõ từ khóa “Kaguya Hime” thì google có thể cho bạn số kết quả lên tới gần 90.000 địa chỉ. Có vô số dị bản của câu truyện này có thể được tìm thấy (cùng vô vàn hình ảnh minh họa) và Kaguya Hime của Reiko Shimizu cũng không phải là bộ truyện duy nhất xây dựng dựa trên truyền thuyết này. Một tác phẩm khác nữa là Anata ga Ireba – tác giả: Yoshimura Akemi - đã từng XB tại VN với tên “Những đứa trẻ tinh nghịch” cũng có cốt truyện xoay quanh truyền thuyết này. Ngoài ra, ở Nhật còn có nhiều bộ phim điện ảnh và truyền hình cũng như âm nhạc, anime và game lấy cảm hứng sáng tác từ truyền thuyết Kaguya Hime.