Origamic Architecture- một vài nét giới thiệu

Hẳn các bạn khi đi mua thiệp Sinh nhật, mừng Đám cưới, Giáng sinh... không ít lần bắt gặp các loại card pop-ups vô cùng sinh động và bắt mắt. Có bao giờ bạn nghĩ tự tay mình sẽ làm nên những tấm thiệp như thế không?

Nếu có, cuccu xin giới thiệu với các bạn một phương pháp để tiếp cận với các loại card pop-ups như thế, đó là Origamic Architecture(OA). (Cũng xin nhấn mạnh rằng pop-ups không phải hoàn toàn là OA, và OA cũng không hẳn là pop-ups, nhưng nếu theo ngôn ngữ của Toán tổ hợp, chúng có bộ phận giao nhau.) Bên cạnh Origami truyền thống với việc dùng một tờ giấy gấp để tạo hình mà mọi người vẫn biết là những biến thể khác của nó như Kirigami (nghệ thuật cắt giấy), Unit Origami, Mathematical Origami ... và Origamic Architecture là một trong những biến thể đó. Nhắc đến OA, hẳn các bạn cũng đã hình dung được nó phải có gì liên quan đến ngành kiến trúc. Thật vậy, chính là nguồn gốc của nó đấy các bạn ạ. Lịch sử của OA còn khá trẻ, hình thành và phát triển trong 30 năm trở lại đây, song nó đã đạt được một sự yêu thích rộng rãi ở khắp nơi trên thế giới. Những người yêu OA không ai không biết đến người thầy, người sáng lập nên môn nghệ thuật hiện đại này- KTS Giáo sư Chatani Masahiro.

Năm 1981, tình cờ trong một lần ngồi suy nghĩ về phương pháp giảm giá thành trong thiết kiết nhà ở dân dụng, ý nghĩ về việc dùng giấy, kết hợp với một số phụ liệu như chỉ (thread), washi (giấy thông thảo Nhật Bản - đã giới thiệu sơ qua trong bài viết về Origami), keo dán... để tạo nên các mô hình nhà cửa đã đến với ông. Nghiên cứu, tìm tòi, ông đã hình thành nên một bộ môn nghệ thuật hoàn toàn mới mẻ và đầy hấp dẫn. OA không dừng lại ở đó, không chỉ ứng dụng trong ngành kiến trúc như ý tưởng ban đầu của nó mà còn rất nhiều mặt khác, tái hiện đời sống, khơi dậy sức tưởng tượng và khả năng sáng tạo của người "chơi" OA. Qua những tác phẩm của mình, Chatani Masahiro đã giới thiệu đến bạn yêu thích một thế giới diệu kì của giấy với những lâu đài cổ tích, những chùa chiền cổ tráng lệ, những vườn hoa muôn màu sắc... và nhiều, rất nhiều nữa. Những quyển sách của ông là kim chỉ nam không thể thiếu của những người mới làm quen với bộ môn nghệ thuật này, cũng như là người bạn đồng hành lí tưởng của những OA`ers chuyên nghiệp.

Phân loại OA người ta dựa vào góc mở của phần giấy làm nền cho tác phẩm OA. Dựa vào đó OA được chia ra làm 4 loại chính: - Phổ biến nhất cũng như dễ tạo hình và phong phú nhất là loại 90°. Chỉ cần một tờ giấy làm nền, một tầm bìa cứng để cắt, một cái dao cắt giấy, bạn đã có thể tạo cho mình một tác phẩm nào đó. Đó có thể là những bậc thang hơi ngoằn nghoèo, những chữ cái xinh xinh hay một chú mèo ngồi vắt vẻo trên cửa sổ ngắm ánh trăng đêm... Hoặc giả chuyên nghiệp hơn một chút, bạn sẽ xây cho mình một tòa lâu đài cổ tích với chàng hoàng tử (hay nàng công chúa), hay một chú bướm lượn chơi các nàng hoa, hay đưa mình đến với những công trình kiến trúc nổi tiếng thế giới... - Tiếp đó là loại có góc mở 180°. Khó hơn so với loại 90°, tốn nhiều thời gian và công sức hơn trong việc thiết kế, các phụ liệu phức tạp hơn, và cần có kĩ thuật trong việc ráp những phần nhỏ (unit), nhưng bạn sẽ tìm thấy sự thích thú trong việc gắn ghép những bộ phận này. Cảm giác như đang xây dựng một công trình (như cái nghĩa kiến trúc của nó) sẽ khuyến khích bạn rất nhiều trong đi sâu vào tìm hiểu nó. Và thật tuyệt vời, hãy tưởng tượng bạn mở tấm thiệp ra và ông già Noel đang trượt trên chiếc xe kéo bởi tuần lộc đang lao xuống dốc phủ đầy tuyết trắng để đến phát quà cho từng em nhỏ ngoan ngoãn, và đây chú cá heo đang vùng vẫy giữa đai dương, và kia là đóa hoa sen bồng bềnh giữa hồ... Lần đầu tiên nhìn những hình ảnh này, cuccu đã lặng đi một lúc lâu mà thán phục sự diệu kì của nó. - Tuy không phổ biến như hai loại trên, loại 0° cũng tạo nên cho mình sự quyến rũ không ngờ.

Dựa vào việc cắt giấy (giữ nguyên dáng không cắt rời ) và xếp lồng hai tờ giấy vào nhau, người "chơi" OA tạo nên bức tranh tuyệt đẹp về các mùa của năm, sóng biển... Bạn có thể trở thành một họa sĩ không đụng tới giá vẽ và bút màu, bạn họa nên một bức tranh chỉ với dao và giấy... - Khó nhất, và cũng gặp nhất trong OA là loại 360°(thực ra cuccu suýt nữa thì quên không đưa nó vào phân loại). Đến bây giờ cuccu chỉ mới thấy được hình ảnh quả địa cầu (vuông chứ không tròn) thuộc loại này thôi. (Tuy nhiên có lẽ trong tương lai loại 360°sẽ được phát triển thêm chăng?)  Ở Việt Nam không rõ OA phát triển đến mức độ nào, nhưng hồi cuccu còn ở Việt Nam, những loại sách hướng dẫn về Origami (sách gốc) nói chung là hiếm, sách dịch thì hình ảnh không đẹp và hướng dẫn không rõ ràng, còn về OA thì không thấy bóng dáng đâu. Nếu có thì chỉ là sách photocopy chuyền tay nhau trong bạn bè. Hy vọng rằng trong thời gian tới sẽ có nhiều người Việt Nam yêu thích môn nghệ thuật này hơn. Cuccu rất hy vọng rằng một ngày nào đó sẽ có một cuộc triển lãm các tác phẩm tái hiện những công trình kiến trúc nổi tiếng đặc sắc của Việt Nam do những nhà OA Việt Nam thực hiện. Nhân đây cũng xin giới thiệu với các bạn hình ảnh chùa Một Cột mới lạ được tái hiện trên giấy qua tác phẩm của một Việt kiều tại Pháp, ông Rene Bui. Ở đây tác giả đã xây dựng nên hình ảnh một góc phần tư của Chùa Một Cột. Tác phẩm cũng thể hiện một sự bứt phá của tác giả trong việc áp dụng hai hình thức gấp ngang và gấp dọc trong cùng một tác phẩm để tạo nên một mặt hồ bồng bềnh những lá sen và chiều thẳng đứng của ngôi chùa. Chùa Một Cột cũng có thể được xây dựng theo mô hình 180° nhưng nó sẽ đòi hỏi một sự công phu trong nghiên cứu kiến trúc chi tiết của nó.