Căng thẳng Trung-Nhật sau vụ va chạm trên biển Hoa Đông

Hôm nay, ngày 9/9, Nhật Bản đã chính thức chuyển hồ sơ vụ tàu cá Trung Quốc va chạm với 2 tàu tuần tra Nhật Bản trên biển Hoa Đông sang viện công tố. Những diễn biến mới này tiếp tục đẩy quan hệ Nhật-Trung lên mức căng thẳng mới.

Ngày 7/9, một chiếc tàu đánh cá của Trung Quốc được cho là xâm phạm vùng đặc quyền kinh tế, gần đảo Senkaku của Nhật Bản trên biển Hoa Đông đã liên tiếp đâm vào 2 chiếc tàu tuần tra của Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Nhật Bản (JCG) rồi bỏ chạy. Sau khi truy đuổi, Nhật Bản đã bắt giữ được chiếc tàu Trung Quốc cùng toàn bộ thủy thủ.

 

Quần đảo Senkaku
Quần đảo Senkaku


Theo báo "Nikkei", ngay sau vụ việc, Bắc Kinh liên tiếp có những phản ứng mạnh mẽ đối với Tokyo. Trong cuộc họp báo tổ chức sau đó vài giờ, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Khương Du khẳng định khu vực xảy ra vụ va chạm là gần quần đảo Điếu Ngư (cách gọi của Trung Quốc) thuộc lãnh thổ Trung Quốc, đồng thời chỉ trích JCG đã có những hành vi gây nguy hiểm cho phương tiện và ngư dân Trung Quốc. Cùng ngày, Thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Tống Đào cũng đã triệu Đại sứ Nhật Bản tại Trung Quốc Niwa Uichiro đến để bày tỏ sự phản đối chính thức của Bắc Kinh về vụ việc trên.
 
Đáp lại phản ứng của Bắc Kinh, Phó Cục trưởng Cục châu Á-châu Đại Dương Bộ Ngoại giao Nhật Bản Mitsuru Kitano đã gọi điện và chính thức đưa ra lời phản đối Bắc Kinh với Tham tán lãnh sự Đại sứ quán Trung Quốc tại Nhật Bản Liu Shaobin. Trong khi đó, Bộ trưởng Giao thông Seiji Maehara ngầm cảnh báo rằng không một tàu nước ngoài nào được phép có những hoạt động trái phép trong vùng lãnh hải của Nhật Bản.

 

Tàu đánh cá Trung Quốc trên biển Hoa Đông, gần quần đảo Senkaku
Tàu đánh cá Trung Quốc trên biển Hoa Đông, gần quần đảo Senkaku


Tối 7/9, Chánh văn phòng Nội các Yoshito Sengoku, Tham mưu trưởng Lực lượng JCG Sugimoto Masahiko cùng với các quan chức Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp đã tổ chức cuộc họp tại Phủ Thủ tướng, quyết định sẽ tiến hành điều tra thêm các chứng cứ vụ thâm nhập của tàu cá Trung Quốc, đồng thời xây dựng các phương án hành động để những vụ việc như trên không tái diễn trong vùng lãnh hải của Nhật Bản. Cuộc họp cũng nhất trí sẽ bắt thuyền trưởng tàu cá Trung Quốc để xử lý theo pháp luật Nhật Bản.
 
Theo một số chuyên gia phân tích chính trị Nhật Bản, hai nước thực sự không muốn làm căng vụ việc trên vì lo ngại gây ra căng thẳng trong quan hệ vốn đã không vững chắc giữa hai nước. Thời gian qua, hai nước cũng đã có những nỗ lực hàn gắn quan hệ này bằng các cuộc thăm viếng của lãnh đạo cấp cao hai nước. Tuy nhiên, Trung Quốc nhiều khả năng sẽ tiếp tục có những hành động cứng rắn hơn trước sức ép của dư luận trong nước.
 
Tương tự như Bắc Kinh, Tokyo cũng không muốn làm căng vấn đề vì cho rằng điều này không có lợi cho mối quan hệ thương mại, cũng như ảnh hưởng tới sự ổn định và hòa bình tại khu vực Đông Á. Tuy nhiên, trong bối cảnh hải quân Trung Quốc liên tục tăng cường hoạt động tại các khu vực gần với vùng lãnh hải của Nhật Bản, Tokyo buộc phải đưa ra những biện pháp thể hiện sự răn đe của mình.

Trong vụ việc ngày 7/9, Nhật Bản cũng đã nhận được cảnh báo từ Bộ Quốc phòng Mỹ rằng hải quân Trung Quốc thường giả làm ngư dân để tiến hành các hoạt động phá hoại đối phương như đã từng làm với một tàu tuần tra Mỹ trên biển Đông. Vụ việc này xảy ra gần quần đảo Senkaku, một khu vực đã được Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Philip Crowley khẳng định nằm trong khuôn khổ bảo vệ của Hiệp ước an ninh Nhật-Mỹ.

Hải quan Trung Quốc liên tục tăng cường sức mạnh trong thời gian gần đây
Hải quân Trung Quốc liên tục tăng cường sức mạnh trong thời gian gần đây


Giáo sư Yamada Yoshihiko thuộc Đại học Tokai chuyên nghiên cứu về chính sách hải dương thì cho rằng trong bối cảnh Thủ tướng Kan đang chạy đua để tiếp tục giữ chức chủ tịch Đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ) cầm quyền, ông cần có những hành động cứng rắn để bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, vừa thể hiện sự quyết đoán của mình, vừa tránh được sự chỉ trích từ đối thủ là cựu Tổng Thư ký DPJ Ichiro Ozawa. Do vậy, có thể thấy rằng vụ va chạm sẽ không chỉ dừng lại tại đây mà sẽ tiếp tục gây ra những căng thẳng mới trong quan hệ giữa hai nước.
 
Báo Thái Dương của Hongkong dẫn lời các chuyên gia phân tích cho rằng bên cạnh việc quan hệ Trung-Nhật được tăng cường, thì rủi ro đối với cả hai bên sẽ càng lớn nếu như quan hệ này xấu đi. Hiện nay, do kinh tế Nhật Bản có mối liên hệ chặt chẽ với kinh tế Trung Quốc nên việc tăng cường quan hệ ngoại giao và chính trị với Trung Quốc sẽ mang lại lợi ích rất lớn đối với Nhật Bản.

Các số liệu liên quan cho thấy năm 2009, kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc của Nhật Bản lần đầu tiên đã vượt kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ, chiếm gần 20% tổng kim ngạch xuất khẩu của Nhật Bản. Một quan chức cao cấp của Trung tâm nghiên cứu thị trường vốn Nomura dự đoán đến năm 2026, kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc có thể chiếm tới 35% tổng kim ngạch xuất khẩu của Nhật Bản, đồng thời lượng vốn đầu tư trực tiếp của Nhật Bản tại Trung Quốc sẽ tăng mạnh. Đối với các doanh nghiệp Nhật Bản, thị trường Trung Quốc đã trở nên ngày càng quan trọng.
 
Tuy nhiên, các yếu tố lịch sử để lại cùng với tranh chấp về tài nguyên và lãnh thổ  hiện nay sẽ tiếp tục ảnh hưởng tới sự phát triển quan hệ Trung-Nhật, đặc biệt là việc Trung Quốc liên tục tăng cường sức mạnh hải quân trong thời gian gần đây.

Bảo Minh (Tổng hợp)